Te badania powinna wykonać każda kobieta. Kiedy najlepiej?

Profilaktyka to cały czas temat bardzo zaniedbany przez Polki i Polaków. Mowa zarówno o badaniach przesiewowych w kierunku nowotworów, jak i rutynowych badaniach profilaktycznych, które pozwolą ocenić ogólny stan zdrowia i odpowiednio wcześnie wykryć niebezpieczne choroby.

Kobiety w Polsce badają się znacznie częściej niż mężczyźni, to jednak wciąż jest to znacznie poniżej poziomu oczekiwanego i zalecanego przez lekarzy. Jak pokazują dane Narodowego Funduszu Zdrowia, mammografię, w ramach darmowego programu profilaktycznego w kierunku raka piersi wykonuje 32 proc. uprawnionych kobiet.

Jeszcze gorzej wygląda to w przypadku profilaktyki raka szyjki macicy. Z darmowej cytologii korzystało zaledwie kilkanaście procent Polek. Sytuacja poprawiła się, gdy w sierpniu cytologia została zastąpiona testem HPV HR, czyli badaniem znacznie skuteczniejszym w wykrywaniu niepokojących zmian. Jak mówił niedawno w rozmowie z NewsMed prof. Andrzej Nowakowski z Narodowego Instytutu Onkologii, zgłaszalność do programu wzrosła dwukrotnie, jednak to wciąż za mało.

Polki zapominają też o podstawowych rutynowych badaniach, które powinno się wykonywać regularnie, najlepiej każdego roku. Warto zatem przypomnieć o najważniejszych badaniach profilaktycznych, zgodnie z zasadą, że łatwiej zapobiegać niż leczyć lub stwierdzeniem, że lepiej być nadgorliwą niż potem żałować z powodu zaniedbania.

Niedawno pisaliśmy o badaniach, które powinni wykonywać mężczyźni, teraz czas na kobiety.

Badania, które trzeba wykonywać w każdym wieku

Istnieje „żelazny” zestaw badań, które trzeba regularnie wykonywać zaraz po osiągnięciu dorosłości. W przypadku kobiet to przede wszystkim:

• morfologia krwi – pozwala ocenić ogólny stan zdrowia, wykrywa m.in. anemie, stany zapalne i choroby nowotworowe,
• badanie ogólne moczu – kontroluje m.in. pracę nerek i dróg moczowych,
• poziom glukozy we krwi – pozwala wcześnie wykryć cukrzycę typu 2 lub insulinooporność,
• poziom ciśnienia tętniczego – regularne pomiary pomagają wykryć nadciśnienie, które dotyczy bardzo dużej grupy Polaków,
• badanie hormonów tarczycy,
• wizyta kontrolna u stomatologa,
• kontrola pieprzyków u dermatologa,
• wizyta kontrolna u ginekologa.

Wspomniane wyżej badania należy wykonywać każdego roku.

Kobiety też powinny pomyśleć o regularnej cytologii (w darmowym programie profilaktycznym w kierunku raka szyki macicy skierowanym do kobiet mających co najmniej 25 lat cytologia została zastąpiona testem HPV HR), samobadaniu piersi (raz w miesiącu) i USG narządów rodnych.

Raz na trzy lata powinno się też wykonywać:

• lipidogram (cholesterol całkowity, HDL, LDL, trójglicerydy) – ocenia ryzyko chorób układu krążenia,
• pomiar stężenia elektrolotów we krwi – ich niedobory mogą powodować zmęczenie czy drżenie mięśni.

Warto pomyśleć także o RTG klatki piersiowej i USG jamy brzusznej – raz na pięć lat.

Badania, które kobieta powinna wykonać po 30. roku

Do wspomnianych wcześniej badań dochodzi USG piersi każdego roku, badanie w kierunku infekcji intymnych, a także kontrola u okulisty i badanie dna oka – raz na pięć lat.

W tym wieku, ze względu na coraz większą epidemię nadwagi i otyłości warto pomyśleć o kontroli masy ciała, zwłaszcza u kobiet prowadzących siedzący tryb życia, a więc badanie wskaźnika BMI oraz obwodu pasa.

Badania, które kobieta powinna wykonać po 40. roku

Obowiązują wszystkie wymienione wcześniej badania. Najważniejszym badaniem, jakie pojawia się po raz pierwszy w tym wieku, jest mammografia – wykonywana raz na 2 lata (jeśli kobieta jest w grupie ryzyka raka piersi).

W tym wieku częściej trzeba wykonywać lipidogram (najlepiej raz do roku), badanie okulistyczne (raz na dwa lata) i RTG płuc, zwłaszcza w przypadku kobiet palących papierosy.

Dochodzą kolejne badania:

• gastroskopia – raz na 5 lat,
• badanie gęstości kości – raz na 10 lat,
• kolonoskopia (jeżeli w rodzinie występował rak jelita grubego) – raz na 5 lat,
• EKG – raz na 5 lat.

W ramach profilaktyki nowotworów jelita grubego warto wykonać test na obecność krwi utajonej w kale.

Badania, które kobieta powinna wykonać po 50. roku

Oprócz wspomnianych wcześniej badań w tym wieku należy przede wszystkim pomyśleć o kolonoskopii (raz na pięć lat) bez względu na historię raka jelita grubego w rodzinie.

Do listy należy też teraz dodać wizytę u endokrynologa oraz badanie poziomu hormonów płciowych.

Częściej – teraz już każdego roku – należy wykonywać EKG i USG jamy brzusznej.

Darmowe badania profilaktyczne

Część z wymienionych badań można wykonać w ramach darmowych programów profilaktycznych. Jednym z nich jest Moje zdrowie, skierowany do osób mających 20 lat i więcej.

W jego ramach można wykonać następujące badania:

dostępne dla wszystkich:

• morfologia krwi,
• glukoza,
• kreatynina (z eGFR),
• lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL, triglicerydy),
• TSH (hormon tyreotropowy),
• badanie ogólne moczu,

oraz rozszerzony pakiet, w zależności od wieku i wyniku ankiety:

• ALAT – aminotransferaza alaninowa,
• ASPAT – aminotransferaza asparaginianowa,
• GGTP – gammaglutamylotranspeptydaza,
• anty-HCV,
• lipoproteina (a).

Ponadto:

• kolonoskopię można wykonać w ramach programu badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego, dostępny jest dla kobiet mających co najmniej 50 lat, w przypadku historii tego raka w rodzinie – od 40 lat,
• mammografię można wykonać w ramach programu profilaktyki raka piersi, skorzystać mogą kobiety mające 45-74 lata,
• test HPV HR w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy, dostępny dla kobiet w wieku 25-64 lata,
• w ramach programu profilaktyki chorób układu krążenia (ChUK), można zbadać ciśnienie krwi, BMI, cholesterol i glukozę.